Haukadalsskógur

Hrein náttúruperla, skjólsæll útivistarskógur með merktum gönguleiðum og sérhönnuðum stíg fyrir hjólastóla.

Haukadalsskógur er mesti þjóðskógur Suðurlands í allra næsta nágrenni Geysissvæðisins. Í skóginum er góð aðstaða til gönguferða í fögru og skjólsælu umhverfi. Þar er gott kerfi merktra gönguleiða og stígur sem er sérstaklega hannaður fyrir hjólastóla. Hægt er að keyra um hluta þessa ræktaðra skógar sem teygir sig langleiðina upp á Haukadalsheiði. Það er eitthvert víðáttumesta landgræðslusvæði landsins. Fjölmargar skógræktar tilraunir fara fram á svæðinu sem og skóvistarrannsóknir.


Staðsetning og aðgengi

Ekið er upp Biskupstungnabraut að Geysi, framhjá hótelinu og beygt til vinstri upp með hverasvæðinu að austanverðu. Norður af bílastæðum sem þar er liggur malarvegur að Haukadalsskógi og er leiðin inn að kirkju rúmur kílómetri. Hægt er að keyra um hluta þessa ræktaða skógar sem teygir sig langleiðina upp á Haukadalsheiði, eitthvert víðáttumesta landgræðslusvæði landsins.
Frá Haukadal liggur sæmilegur vegur upp á Haukadalsheiði á Hlöðufellsveg F338 (fjallvegur). Þaðan skiptast leiðir. Á hægri hönd að Kjalvegi og til vinstri handar að Kaldadalsveg.

Aðstaða og afþreying

Góð aðstaða er til útiveru í fögru og skjólsælu umhverfi. Í Haukadal hafa verið lagðir merktir göngustígar fyrir þá sem hafa áhuga á að kynnast skógi og skógarumhverfi. Við stígana eru fræðsluskilti með upplýsingum um skóga og náttúru í Haukadal. Í skóginum er sérhannaður stígur fyrir hjólastóla. Auk merktra göngustíga eru fjöldi stíga og brauta sem fólki er heimilt að ganga um. Brautirnar eru aðeins ætlaðar dráttarvélum og ekki færar fólksbílum, því er fólk beðið um að reyna ekki að aka þær.

 Aðstaða er til að grilla í stóru grillhúsi í jaðri skógarins.

Saga jarðarinnar

Höfuðbólið Haukadalur er í eigu Skógræktar ríkisins. Danskur maður, Kristian Kirk, gaf stofnuninni jörðina árið 1940, en hann keypti hana tveimur árum fyrr og hófst handa við að stöðva uppblástur og girða af. Jörðin er 1600 ha að stærð og með henni fylgdu hlutar eyðibýlanna Bryggju og Tortu.
Á hólnum austan við kirkjuna stóð gamli Haukadalsbærinn. Hann er ekki lengur sjáanlegur en í dag stendur flaggstöng á gamla bæjarstæðinu.

Haukadalskirkja

Kirkja hefur staðið í Haukadal frá alda öðli. Hún stendur enn á upphaflegum grunni á vesturbakka Beinár. Elstu heimildir um kirkju eru frá árinu 1121. Kirkjan var bændakirkja til 1290 en líklegt er að þá hafi staðurinn verið lagður undir Skálholtsstól og hélst sú skipan þar til í lok 18. aldar að stólsjarðirnar voru seldar. Haukadalur var seldur á uppboði að Vatnsleysu 1. október 1794. Kirkjanhélst síðan í bændaeign þar til árið 1940 að Skógrækt ríkisins eignaðist hana ásamt jörðinni. Kirkjan var síðast endurbyggð af Kristian Kirk, eiganda jarðarinnar árið 1938 en að stofni og útliti er hún frá 1842 og því með elstu timburkirkjum á landinu.

Sögufrægur staður

Haukadalur er sögufrægur staður. Þar námu land Þorbrandur Þorbjarnarson og Ásbrandur, sonur hans. Hallur þórarinnson hinn mildi reisti bú í Haukadal árið 1025. Hjá honum ólst upp Ari fróði Þorgilsson og einnig ættfaðir Haukadalsættar, Teitur Ísleifsson. Skóli var í Haukadal á dögum Teits Ísleifssonar, fyrsti prestaskóli á Íslandi. 
 
Hallur Teitsson varð prestur í Haukadal árið 1110 og tók við búi föður síns. Sonur Halls var Gizur lögsögumaður í Skálholti. Ættin sat Haukadal í 6 ættliði eða 174 ár, síðastur var Ormur Klængsson d.1284.

Trjárækt í skóginum

Í Haukadal hafa verið prófaðar margar trjátegundir og enn fleiri kvæmi (staðbrigði) ýmissa trjátegunda s.s.sitkagreni, stafafuru og ösp frá Alaska, lerki frá Rússlandi. rauðgreni frá Noregi og blágreni úr háfjöllum Bandaríkjanna. Mest hefur verið plantað af þessum tegundum en einnig er í minna mæli notast við fjallaþin frá Bresku Colombiu í Kanada, þöll frá Alaska, lindifuru frá Rússlandi, mýralerki frá Alaska, auk fleiri tegunda.
Í skóginum er afar áhugavert trjásafn sem stofnað var til í minningu Gunnars Freysteinssonar skógfræðings sem lést í bílslysi 1998. Þar voru gróðursettar trjátegundir frá nokkrum heimsálfum og er svæðinu skipt upp samkvæmt því.

Í Haukadal er sitkagreni sú trjátegund sem sýnt hefur einna bestan vöxt eða rúma fimm rúmmetra á hektara á ári að meðaltali. Ljóst er að rakur og frjósamur jarðvegur Haukadals er kjörlendi fyrir sitkagreni. Skógurinn er grisjaður og nytjaður í kurl, spæni og til smíða. Gildasti viðurinn sem fellur til við grisjun skóga hefur verið flettur og notaður til að smíða bekki og borð og í klæðningar.

Ýmsar skógræktartilraunir hafa verið gerðar í Haukadal, svo sem samanburðartilraunir með kvæmi, samanburðartilraunir og ræktun Fjallaþins í jólatrjáaframleiðslu, frostlyftingartilraunir nýgróðursettra plantna, prófanir á grisjunarþéttleika skóga, könnun á nagi ranabjalla á rótum plantna, áburðartilraunir á nýgróðursettar plöntur o.fl.

Gönguleiðir í Haukadal

Annað áhugavert í skóginum

Sumarið 2002 hófst gerð skógarstíga fyrir hreyfihamlaða í Haukadalsskógi. Verkefnið er samvinnuverkefni Sjálfsbjargar á Suðurlandi og Skógræktar ríkisins.  Aðalstyrktaraðili verkefnisins er Pokasjóður verslunarinnar en auk þess hafa Ferðamálaráð Íslands, Sjálfsbjörg á Suðurlandi, Landgræðslusjóður, Svæðisvinnumiðlun Suðurlands, Bændasamtök Íslands og sumarvinna Landsvirkjunar komið að máli. Þá unnu jafnframt nemendur Menntaskólans að Laugarvatni og Fjölbrautaskóla Suðurlands á Selfossi við stíginn í sjálfboðavinnu.

Upplýsingar um Haukadalsskóg eru teknar af vef Skógræktar ríkisins, sjá nánar hér: www.skogur.is/thjodskogarnir/sudurland/nr/13